"हे विश्वची माझे घर" – छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ४

हे विश्वची माझे घर

ही गोष्ट अजून काही वर्षांनंतरची – भविष्यकाळातील गोष्ट आहे.

गीरच्या जंगलात, सिंहांचं संवर्धन इतकं यशस्वी झालं की चौदाशे वर्ग किलोमिटरचं जंगल सिंहांना अपूरं पडू लागलं. सिंहांच्या टोळ्या एकमेकांच्या क्षेत्रांवर ताबा सांगू लागल्या. त्यातून टोळीयुद्धाला सुरुवात होऊ लागली. सिंहांची संख्या खूप वाढल्यामुळे पुरेश्या शिकारी मिळणं कठीण होऊ लागलं. एकुणातच गीरच्या जंगलात अनागोंदी माजायला लागली.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/GpdU9dxoekju2BaP7

यातून बाहेर पडलं नाही तर सततची टोळी युद्ध, अशांती, भुकमरी हे अटळ आहे हे गीरकेसरी कुटुंबाच्या तरुण सिंहाला कळलं होतं. गीरच्या दक्षिणेला, सह्याद्री पर्वताच्या जंगलां मधून बिबटे आणि तुरळक वाघ सोडले तर मार्जारवंशीय फारसे मोठे प्राणी नाहीत ही पक्की माहीती त्यानी काढली होती. कितीही, हवी हवीशी, प्रीय असली तरी आपल्या जन्म भूमीत आपला निभाव लागणार नाही, आपल्याला किंमत राहाणार नाही हे जर वाटत असेल तर आपले प्रीयजन सोडून नवी भूमी आपली कर्मभूमी करावी लागणार हे समजण्या इतका तो प्रगल्भ होता.

सगळ्या कुटुंबाचा निरोप घेउन तो निघाला. त्याला वाटलं तेवढं निरोप घेणं सोपं नव्हतं. त्याच्या बायकापोरांनी, मित्र-आप्तेष्टांनी त्याला जाण्या पासून परावृत्त करण्याचा खूप प्रयत्न केला. पण ह्या कुठल्याही मोहात न अडकता तो निघाला. संह्याद्रीच्या जंगलात मोठे मार्जार फारसे नाहीत कारण माणसाने ते शिल्लक ठेवले नाहीत अशी त्याला भितीही घालून झाली पण तरीही तो निघाला. इतकाच विचार करून की ‘मरण इकडेही आहे आणि कदाचीत तिकडेही. पण म्हणून कुठलेही प्रयत्न न करता हातावर हात धरून बसणं हा निव्वळ मुर्खपणा आहे. जेव्हा तिकडे आपलं बस्तान उत्तम बसेल, तेव्हाच सगळ्यांना आपलं म्हणणं पटेल’ हा त्याला सार्थ विश्वास होता.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/dNAs8gyP2C1mQxPw8

तो निघाला खरा, पण त्याच्या प्रत्येक पावलावर नवीन नवीन संकटं आ वासून उभी होती. एका जंगलातून दुस-या जंगलात जाणारे वन मार्ग माणसाने शिल्लक ठेवले नव्हते. त्यामुळे दिवसा ढवळ्या माणसाच्या नजरेस पडणार नाही असं गावाच्या बाहेर झाडीत, टेकडीवर लपून राहायचं आणि रात्रीच्या अंधारात, ओस पडलेल्या रस्त्यांवरून मार्गाक्रमण करत राहायचं. कित्येक दिवस असेही जायचे की शिकार ही मिळायची नाही तरी चालत राहाणं आणि गावं ओलांडणं भाग होतं. बरं, गावातले रस्ते सहसा रात्री ओस असत पण दोन गावांना जोडणा-या महामार्गांवर, वेगवान वाहानांची सततची वर्दळ. उभं आयुष्य जंगलात काढलेल्या त्या तरुण सिंहाला त्या वाहानांनी पार धडकी भरायची. त्या वाहानांचे डोळे दिपवणारे प्रखर दिवे, कर्णकर्कश्य भोंगे आणि भरीस भर म्हणून जीवघेणा वेग. दोन-तीन वेळा तर मोठ्या मोठ्या वाहानांना धडक होऊन मरता मरता तो वाचला. धडक झालीच, किंवा गाडी समोर आलीच तर जवळच्या झाडीत तो धूम ठोकत असे. कारण माणसांनी पाहीलं तर भितीच्या नावा खाली ते काय करतील याचा काही नेम नाही.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/avNuL4LFR1dqYErk8

पण सरते शेवटी मजल दरमजल करत तो सह्याद्रीच्या कुशीत पोचला. एक मोठा टप्पा पार पडला खरा पण संकटं काही संपायचं नाव घेत नव्हती. गीरच्या मुख्यत्वे सपाट जंगालां ऐवजी, सह्याद्रीची ऊंच सखल जमिन. ह्या पर्वतीय प्रदेशात शिकार दिसणं आणि मग ती करणं हे ये-यागबाळ्याचं काम नव्हतं. सपाट जंगलामधे शिकार करायला रुळलेलं शरीर डोंगरावर शिकार करायला साथ देत नव्हतं. कित्येक वेळा आपण येऊन चूक केली का असं त्याला वाटे. आपल्या परीवाराच्या, मित्रांच्या आठवणीने जीव अगदी काकूळतीला येई. इथे येण्याच्या निर्णयाचा पश्चाताप होई. सगळं सोडून परत आपल्या जंगलात, आपल्या कुटुंबाकडे परत जाण्याचा विचार येई. एकटेपणा, उपासमार, अवघड भूक्षेत्र सगळेच  त्याची परीक्षा पाहात होते.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/ecUwGvTySRQ5zB6w9

पण मग तो स्वताःला समजावे, 'आपल्या गीरच्या जंगलात होणा-या त्रासा पासून वाचायला इथे आलो ना. इथे शिकार करणं अवघड नक्की आहे, पण शिकारीयोग्य प्राणी भरपूर आहेत. जमीन वावरायला सोपी नाही पण दूर दूर पर्यंत गीरसारखी सिंहाची किंवा इतर मोठ्या मार्जारवंशीयांची गर्दीही नाही. एकुणात इथे बस्तान बसवणं अवघड आहे; पण एकदा का ते जमलं की आपणच ह्या जंगलाचे राजे होणार!'

आणि त्या दृष्टीने त्यानी प्रयत्न सुरु केले. आधी ते जंगल पालथं घातलं त्यानी, तिथे काय काय आहे, कसं, कुठे कोण प्राणी आहेत, त्यांच्या जमेच्या बाजू कुठल्या आणि कमकुवत बाजु कुठल्या, आपल्या कुठल्या, आपल्याला कशात काय बदल करावा लागेल, काय सुधारणा स्वतःत करावी लागेल. ह्या सगळ्यावर बारकाईने आभ्यास करून तो एक एक पाऊल टाकू लागला, वाढु लागला. हळू हळू, आपल्या ह्या सह्यकेसरीची जंगलात दहशत पसरू लागली आणि थोड्याच दिवसात तो त्या सह्याद्रीच्या जंगलाचा अनभिषिक्त सम्राट झाला.

त्यानंतर त्यानी त्याचं सबंध कुटुंब सह्याद्रीच्या त्या जंगलात आणलं. सुरुवातीला सगळ्यांना नविन जागेशी जुळवुन घेणं अवघड गेलं, पण कोणीच ताकदीचा प्रतीस्पर्धी नसलेल्या त्या जंगलात त्यांचं कुटुंब सुखानी राहू लागलं. त्यांना जरी ह्या त्रासातून जावं लागलं असलं तरी त्यांच्या पुढच्या पिढीचं भविष्य सुरक्षित केल्याचं समाधान त्यांना झालं. गीरची आठवण होते त्यांना अधून मधून पण ह्या नविन जंगलाशीही त्यांचं घट्ट नातं तयार झालय! आणि पुढच्या पिढी साठी संह्याद्रीचं हे उंच सखल जंगलच त्यांचं मुळ घर झालय.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/hLjr5Yeuaa88V5yo8

सिंहांच्या ह्या धाडशी संक्रमणानी एक मात्र व्हावं, वेगवेगळी जंगलं जोडणारे वनमार्ग राखण्याचं मनुष्यप्राण्यानी मनावर घ्यावं!

तात्पर्यः १. चांगली किंवा वाईट परिस्थिती ही सद्य स्थितीत सुधारणा करण्याची एक संधीच असते.

२. स्वतःवर विश्वास ठेऊन प्रतीकुल प्रदेशात सुधारणा शक्य नसेल तर तिथुन बाहेर पडून नविन प्रदेश अनुकुल बनवता येऊ शकतो.

३. दुर्दम्य इच्छाशक्तीच्या जोरावर कठिणातील कठिण परिस्थीतीवर मात करता येते.

४. कुटुंब, मित्र बरोबर नसतील तर मोठ्यातला मोठा विजयही अर्थहीन ठरतो.

_________________________________________________________________________________

"पुर्णमिदं स्वरूपं" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - १

"मन धागा धागा जोडते" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - २

"तू साद दे" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ३
"नाही म्हणजे नाहीच!" – छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ५
"घे भरारी" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ६

"सरळ वाट वहीवाट धरावी" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी – ७

"केल्याने होत आहे रे" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी – ८

"तू साद दे" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ३

डिस्कव्हरी वाहीनीवर प्रसारीत झालेल्या माहीतीपटावर आधारीत.

तू साद दे

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/R3GoZQa7RgXa4tMfA

गुजराथच्या गीर अभयारण्याच्या संरक्षित क्षेत्रातली ही गोष्ट. आशियायी सिंहांचं हे एकमेव वस्ती स्थान. अभयारण्याच्या मुख्यक्षेत्राला वेढून असलेलं जंगल आणि तुरळक मनुष्यवस्तीचं बेमालूम मिश्रण म्हणजे हे संरक्षित क्षेत्र.

Pic Credit: http://www.conservingcentralindia.org/uploads/1/8/1/8/18187127/published/handbook-1.jpg?1522696260

अभयारण्याच्या मुख्यक्षेत्रात तृणभक्षक प्राण्यांची संख्या वाढली की अन्नाच्या शोधात तिथले प्राणी बाहेर येऊ लागतात. मनुष्यवस्तीतील शेतं ही त्या बाहेर आलेल्या हरणं, सांभार, गव्यांसाठी नवी कुरणं होतात आणि त्यांचा माग घेत घेत जंगलातले मांसभक्षीही तिथे शिकारीसाठी वास्तव्य करू लागतात. हे सगळं माणसाच्या नजरेआड आणि मग कधी कधी माणसाच्या नजरे समोर वर्षानुवर्ष चालत असतं.

Pic Credit: https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRkiJtCQ-bdibNZGY5rTjK2MvwsbLfbSX5AY1flEVpveUWO6Zqo-w&s

आपलं गीरचं जंगलही त्याला काही अपवाद नव्हतं. जंगलातल्या हरणांना १२ महीने शेतात मिळणा-या मेजवानीचा सुगावा लागला होता. शेतातली माणसं दिवस ढळल्यावर घराकडे परतत हे ही त्या हरणांनी हेरून ठेवलं होतं. त्यामुळे रात्र झाल्यावर ते शेतात शिरत आणि पिकांचा फडशा पाडत.

गावातल्या लोकांनाही ह्याची चाहूल लागली होती आणि म्हणून ते ही शेतावर आळीपाळीनी गस्त घालात. हरणं शेतात घुसली की गस्तीवरची माणसं हाळी देऊन बाकीच्यांना जागं करत आणि मग सगळे मिळून आटापिटा करून त्या हरणांच्या झुंडीला पळवून लावायचा प्रयत्न करत. रोजचाच हा जणू खेळ झाला होता आणि हे गावकरी त्या हरणांना चांगलेच कंटाळले होते.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/AgFfwcks7yVEx6Jh7

गावाजवळच्या एका टेकडीवरून स्वतःच्या कळपातून सिंहाच्या रीतीप्रमाणे नुकताच बाहेर निघालेला एक तरुण सिंह बरेच दिवस हा सगळा प्रकार बघत होता. त्यला कळून चुकलं होतं की गस्तीवरच्या माणसांनी हाळी दिली ह्याचा अर्थ हरणं शेतात शिरलीयत. जुन्या कळपातून आलेल्या शिकारीच्या अनुभवावरून त्यानी हे ही ओळखलं होतं की हरणं जेव्हा ओळखीच्या परीसरात नसतात तेव्हा अधिक भेदरलेली असतात. शेत आणि पुढे मानवी वस्ती असल्याने, पळून जायला, लपून राहायलाही फारशी जागा नसते आणि त्यामुळे सहज शिकार बनू शकतात.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/K6EkRwVk7Gfpr4pX8

प्रश्ण फक्त एवढाच होता की भर वस्तीत माणसाच्या इतक्या जवळ जाणं ह्यात मोठा धोका होता. कारण माणसाचा काही भरवसा नाही. माणसा इतका मायाळू आणि माणसा इतका क्रूर जगात दुसरा प्राणी नाही. हाळी ऐकून आपण हरणांची शिकार करायला जायचं आणि तेव्हढ्यात गावातली बाकीची माणसं आली तर हरणं सोडून ती आपल्याच मागे लागायची आणि आपला नाहक बळी जायचा अशी त्या तरूण केसरीची रास्त भिती होती.

पण त्याला इतकी सहज शिकार सोडून देणं हे मुर्ख पणाचं आहे हे ही कळत होतं. आणि त्यच्या डोक्यात एक कल्पना सुचाली. धोका पत्करायचा पण मोजुनमापून आणि नियोजनपुर्वक.

रोज रात्री टेकडी ऐवजी शेताजवळच्या झाडीत कोणाला दिसणार नाही असं लपून राहायचं. म्हणजे हळी ऐकून टेकडी उतरून येण्याचा वेळ वाचेल. माणसाची हाळी आली की तत्क्षणी सर्वात जवळचं सावज हेरून शिकार करायची आणि गावातली माणसं यायच्या आत शिकार घेउन झाडीत गायब व्हायचं.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/NTpDa6ib4tBXrNY78

ह्या नियोजनबद्ध आणि मोजका धोका पत्करण्याचा त्याला फायदाही होऊ लागला. फारसे कष्ट न घेता त्याला शिकार मिळू लागली. त्यानी ही मोठ्या दिलदार मनानी त्याची ही युक्ती त्याच्या इतर तरूण, कळपातून नुकत्याच बाहेर पडलेल्या मित्रांना सांगितली. बघता बघता शेतावरच्या हरणांची शिकार करणारी सिहांची टोळीच तयार झाली.

आता हाळी वाजली की सिंह यायचे, शिकार करायचे त्यांना शिकार करताना बघून बाकी हरणं जंगलात पळून जायची. गावातून जागी होऊन माणसं यायच्या आत शेत मोकळं!

Pic Credit: https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRbjP7sWIdXhs_nvJeu-8aVbLIl4jMjExVeCE0HJi3RvJeL_luFxw&s

काही हुशार गावक-यांना हा सगळा प्रकार कळून चुकला. सिंहांना घाबरण्याची नाही तर उलट त्यांना बोलावण्याची गरज आहे हे त्यांना उमगलं. शेतात हरणं शिरली की गावातून कोणी यायची गरज नाही की आटापिटा करून हरणांना हुसकावण्याची ही गरज नाही. एक हाळी मारायची, सिहांना बोलवायचं आणि स्वस्थ बसायचं. एकमेकांना मदत करून जीवन कीती सोपं होतं!

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/aSnEDP87Q5LCc1aN9

सिंह आणि माणसाची अशी दोस्ती झाल्याचं दुसरं कुठलं उदाहरण नसेल! आणि भोळ्या हरणांना त्यांच्या ह्या योजनेचा सुगावा लागे पर्यंत तरी ही दोस्ती अशीच अबाधित राहील.

तात्पर्यः १. बारकाईनं निरिक्षण केलं तर मोठे मोठे प्रश्ण सहज सुटतात.

      २. मोजकाच पण नियोजनपुर्वक पत्करलेला धोका चांगलीच फळं देतो.

      ३. इतरांना केलेल्या मदतीचा तुम्हालाही फायदा होतो.

      ४. माणुस आणि प्राणी गुण्या गोविंदानी राहू शकतात.

_______________________________________________________________________

India's Wandering Lions
"पुर्णमिदं स्वरूपं" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - १
"मन धागा धागा जोडते" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - २
"हे विश्वची माझे घर" – छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ४

"नाही म्हणजे नाहीच!" – छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ५
"घे भरारी" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ६

"सरळ वाट वहीवाट धरावी" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी – ७

"केल्याने होत आहे रे" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी – ८

"मन धागा धागा जोडते" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - २

मन धागा धागा जोडते

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/qYubKW119YBES2u5A

आसामच्या दूरवर पसरलेल्या काझीरंगा जंगलातली ही गोष्ट. ब्रम्हपुत्र नदाच्या आणि गजगवताच्या मधल्या कुरणांवर एकशिंगी गेंड्यांचं एक कुटुंब राहात असे. एक धष्टपुष्ट नर गेंडा, त्याची बायको आणि त्यांचा एक गुबगुबीत अवखळ बछडा.

ब्रह्मपुत्र नदाचं पात्र इतकं विशाल की एका किना-यावरून दुसरा किनारा दिसत नाही. म्हणूनच हा ब्रह्मपुत्र नद म्हणवला जातो ब्रह्मपुत्रा नदी नाही. आणि हत्ती एवढ्ं उंच वाढणारं गवत म्हणून ते गजगवत.

तर एकाबाजुला मैलोंमैल पसरलेलं नदाचं पात्रं आणि दुस-या बाजुला निबिड असं गवताचं जंगल त्यामुळे हे आपलं गेंड्याचं कुटुंबं बाकीच्या जंगलापासून तसं वेगळंच असायचं. खायला प्यायलाही मुबलक होतं त्यामुळे कुठे जायची ही गरज नव्हती. गेंड्याच्या बछड्यानी तर इतर कुठले प्राणीही फारसे कधी पाहीले नसावेत.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/QxunmmXtYWKUxWt97

आपला नर गेंडामात्र सकाळ झाली की त्यांच्या कुरणावर गस्त घालायला निघायचा आणि सुर्यास्ता वेळी त्याच्या कुटुंबाकडे परतायचा. येताना बच्चू गेंड्यासाठी कधी दूरवरून कोवळं कोवळं गवत आणायचा, तर कधी सुवासिक मऊ लुसलिशित फुलं खायला आणायचा तर कधी गोड गोड रसाळ फळं आणायचा. त्यामुळे आपला बच्चू गेंडा त्याच्या बाबाची अगदी आतुरतेने वाट बघायचा. रात्र झाली, कुरणांवर थंडीची घट्ट दुलई पसरली की बाबा गेंड्याच्या उबदार कुशित आपला बच्चू गेंडा गाढ झोपी जाई.

एक दिवस असाच बाबा गेंडा गस्त घालायला गेला आणि सुर्यास्त झाला, रात्र झाली, तरी परत आलाच नाही. आपला बच्चू वाट बघून बघून, रडून, दमून थकून झोपून गेला. दुस-या दिवशिही जेव्हा बाबा परत आला नाही, तेव्हा मात्र आपल्या बच्चूनं ठरवलं की आपणच बाबाला शोधायला निघायचं.

त्याच्या आईला घेऊन तो निघाला तिन चार दिवस फिरून त्यांनी त्यांचं अख्ख कुरण पालथं घातलं तरी त्याला बाबा मिळाला नाही. निराश होऊन ते त्यांच्या नेहमीच्या जागी परतणार तोच त्यांना गजगवतात निपचीत पडलेलं बाबा गेंड्याचं शव दिसलं. शव होतं खरं, पण बाबा गेंड्याचं सुडौल, ऐटदार शिंग मात्र गायब होतं.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/DCByhtg1w258ddNn8

बच्चूच्या आईला काय समजायचं ते समजलं. बच्चूनं पुन्हा पुन्हा आग्रह, हट्ट केल्यावर आईनी त्याला सांगितलं, “अरे, आपल्या गेंड्यांच्या शिंगाना अंतरराष्ट्रीय बाजारात खूप किंमत आहे. चिन देशात तर आपल्या शिंगांचा पारंपारीक औषधात उपयोग करतात आणि म्हणूनच तस्करांनी, तुझ्या बाबांची अशी शिकार केली. आपल्या आसपास शिका-यांचा वावर आहे हे वेळीच आपल्याला कळलं असतं तर कदाचीत आपण सुरक्षित स्थळी गेलो असतो आणि बाबा वाचले असते” असं म्हणून आई धाय मोकलून रडायला लागली.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/KapN38c1ytWP8wBa7

स्वतःच्या स्वार्थासाठी कुणाचाही बळी घेण्यास तयार होणा-या, कुठलाही विचार न करता दुस-यांना दुःख देणा-या त्या वृत्तीची बच्चूला किळस आली. मात्र पुढच्याच क्षणात तो मोठा झाला. आईला चाटून चाटून शांत करू लागला पण त्याच्या डोक्यात मात्र विचारांनी थैमान घातलं होतं. ‘आज हे बाबा बाबतीत झालं, उद्या माझ्या किंवा आईच्या बाबतीत हे होऊ शकतं. हे थांबायला पाहीजे. आई म्हणतीय तशी शिका-यांची माहीती आपल्याला मिळालीच पाहीजे. आपल्याला ओळख वाढवली पाहीजे. इतर गेंड्यांशीच नव्हे तर जंगलातल्या जास्तीत जास्त प्राण्यांशी. कोणी ना कोणी तरी त्या शिका-यांना जंगलात येताना, सापळा रचताना, शिकारीवर पाळत ठेवताना बघेल आणि आपल्याला येऊन सांगेल.’ आपण ओळखच नाही केली, ठेवली, वाढवली तर ही माहीती मिळणं केवळ अशक्य आहे हे त्यानी अगदी मनोमन ओळखलं.

ओळख वाढवायची खरी, पण खरा प्रश्ण तर पुढेच होता की कशी?

आधी आधी तो दुस-या प्राण्या समोर जाई पण मग शरमेने, भिडस्तपणाने काहीच न बोलता निघून येई, आई बाबांच्या सावलीतून कधीच बाहेर न पडलेल्या त्याला हे सगळं खूप नवीन आणि अवघड होतं. पण त्याची जिद्दही प्रचंड होती.

मग हळू ह्ळू तो दुस-या प्राण्या समोर जाऊन हसू लागला, नमस्कार म्हणू लागला, शिळोप्याच्या, हवापाण्याच्या गप्पा मारू लागला. ओळख होत होती.

जंगलात फिरताना एखाद्या ओळखीच्या प्राण्याच्या भागातून जात असला तर थोडी वाट वाकडी करून मुद्दाम त्या प्राण्याला भेटून येई – अर्थात त्याच्या वेळ पाहून. कुठल्याही कामा शिवाय, अपेक्षे शिवाय तो हे करत होता. तो ओळख ठेवत होता.

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/F3K9dvoNgeoDVhBm7

एक दोन भेटीत त्याला समोरच्या प्राण्याच्या आवडी निवडी कळू लागल्या मग तो त्या अनुषंगानी त्यांच्याशी बोलू लागला, त्यांना आवडणा-या विषयाची अधिकाधिक माहीती करून घेऊ लागला, त्या प्राण्यांना ती माहीती नसेल तर ती देऊ लागला, सहज शक्य असल्यास त्यांच्या आवडीच्या गोष्टी त्यांना भेट देऊ लागला. अगदी निरपेक्ष भावाने. तो ओळख वाढवत होता.

आता त्याची ओळख त्याच्या एवढ्या, त्याच्या पेक्षा छोट्या, मोठ्या सगळ्या प्राण्यांशी, पक्षांशी झाली होती. इतकच काय, प्रत्येक गेंडा सवयीनं एकाच ठिकाणी मैला विसर्जन करतो, त्या लीद मधे काही किडे आपलं जिवन व्यतीत करतात. त्या किड्यांशीही तो मायेने पण आपला आणि त्यांचा आब राखून बोलत असे.

त्याला कधी शिकारी दिसले तर तो ईतरांना सावध करी. बोलता बोलता तो इतर प्राण्यांनाही असं करण्याची विनंती करे. आणि सगळ्यांच्या आवडत्या बच्चूची विनंती कोण ऐकणार नाही? जंगलात काही खुट्ट जरी वाजलं तरी त्याला कळू लागलं, शिकारी यायच्या आधिच आईला ईतर मित्रांना सुरक्षित स्थळी घेऊन जाता येऊ लागलं.

बघता बघता त्याच्या ओळखी खूप वाढल्या आणि त्याचा फायदा त्याला शिका-यांपासून वाचायला तर झालाच पण त्या शिवाय त्याला कोवळं लुसलिशित गवत कुठे आहे, रसदार फळं कुठे आहेत हे ही कळू लागलं. दर पावसाळ्यात ब्रह्मपुत्रला येणा-या संभाव्य पुराची नदीच्या उत्तर तटावर राहाणा-या प्राण्यांकडून पुर्व सुचना मिळू लागली. त्यातून सगळ्यांना वाचवता येऊ लागले. साध्या एका ओळख ठेवण्याच्या, वाढवण्याच्या सवयीनी इतका फायदा होईल असं त्याला स्वप्नातही वाटलं नव्हतं!

एकुणात आपला बच्चू सुखानं काझीरंगात विहरू लागला!

Pic Credit: https://images.app.goo.gl/fkRXjjdqzUV9jdcPA

तात्पर्यः १. होऊन गेलेल्या घटनांचं दुखः करत बसण्यात काहीच हाशिल नाही.
       २. पुर्ण मनापासून, जिद्दीनं केलेल्या कामात यश मिळतच.

      २. आपण शक्य ती मदत निरपेक्षपणे करत जावी. कधी ना कधी त्याचा नक्कीच आपल्याला           फायदा होतो.

      ३. ओळख जपणे, वाढवणे हे ज्याला जमतं त्याचं आयुष्य खूप सुखकर होतं

_______________________________________________________________________

"पुर्णमिदं स्वरूपं" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - १
"तू साद दे" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ३
"हे विश्वची माझे घर" – छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ४
"नाही म्हणजे नाहीच!" – छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ५
"घे भरारी" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ६

"सरळ वाट वहीवाट धरावी" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी – ७

"केल्याने होत आहे रे" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी – ८

"पुर्णमिदं स्वरूपं" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - १

माझ्या पावणे तीन वर्षांच्या मुलाला झोपवताना सुचलेली ही गोष्टं. पण मोठ्यांनाही रुचेल अशी.

पुर्णमिदं स्वरूपं

(हे स्वरूप संपुर्ण आहे)

Pic credit: https://www.dreamstime.com/lush-dense-green-forest-sun-rays-touching-plants-trees-highly-detailed-vector-illustration-sun-rays-shining-image120234740

कोण्या एके काळची ही गोष्ट आहे, एक घनदाट जंगल होतं. गोष्ट कोण्या एका काळचीच आहे. कारण जंगल खरच खूप घनदाट होतं! इतकं की त्या जंगलात बरेच वाघ; आणि सिंहांचे काही कळप सुखाने नांदत होते. वाघ एकटे एकटे राहून शिकार करत तर सिंह कळपात राहून शिकार करत.

एके दिवशी, केवळ योगा योग म्हणा किंवा काही, एक ढाण्या वाघ आणि सोन सिंहांचा एक कळप शेजारी शेजारी राहु लागले.

ढाण्या वाघ रोज सिंहाना कळपात शिकार करताना बघायचा. सगळे सिंह मिळून अगदी सहज मोठे मोठे गवे, वयात येत असलेले हत्ती शिकारीत मिळवत असत आणि मग एकदा शिकार केली की पुढचे काही दिवस त्यांना परत शिकार करायची गरज नसे.

Pic credit: https://www.microsoft.com/en-us/p/lion-family-sim-online/9pn8vdt79gkj#activetab=pivot:overviewtab

पण वाघाचं तसं नव्हतं. त्याला एकट्यालाच शिकार करावी लागे आणि त्यामुळे हरणं, रानडुक्कर अशा छोट्या शिकारी पकडून त्याला समाधान मानवे लागे. परत शिकार छोटी असल्याने वारंवार शिकार करावी लागे. तो ह्या घोर मेहनतीला पार कंटाळून गेला होता.

Pic credit: https://www.microsoft.com/en-us/p/wild-tiger-jungle-hunt-african-animal-hunting/9nblggh1nht3#activetab=pivot:overviewtab

काही दिवसांनी वाघाला वाटायला लागतं की ह्या सिहांना किती आराम आहे. आपल्या सारखी रोज रोज मेहनतही करावी लागत नाही, शिकारीची जबाबदारीही एकट्यावर नाही. आरामात चालू आहे त्यांचं. मग तो ठरवतो. आपणही सिहांसारखा कळप करून राहायचं आणि जो पर्यंत आपला वाघांचा कळप होत नाही तोपर्यंत शिकारच नाही करायची! हे आळशी सिंह जर ते करू शकतात तर आपण तर नक्कीच करू शकू.

झालं. आता हा आपला ढाण्या वाघ कळप जमवण्या साठी ईतर वाघ शोधत फिरू लागतो. बरेचसे वाघ त्याला वेड्यात काढतात. काही काही वाघ तर त्या ढाण्या वाघाला आपल्या हद्दीत घुसलेलं पाहून त्याच्यावर हल्ला चढवतात.

Pic credit: https://www.trademe.co.nz/home-living/home-d%c3%a9cor/posters/other/listing-2440681048.htm

बघता बघता असे दिवस गेले, आठवडे सरले, पण आपला ढाण्या वाघही फार जिद्दीचा. त्यानी काही चिकाटी सोडली नाही. आणि सरते शेवटी एक एक करत करत वाघ त्याच्या आमिषाला बळी पडत कळपात सामिल व्हायला लागतात. सगळ्यांनी एकच ठरवलेलं असतं. आता सिहां सारखं कळप जमल्याशिवाय शिकार करायची नाही. आणि एकदा का कळप जमला की आरामात शिकार करायची.

सरतेशेवटी, ७ – ८ वाघांचा कळप जमतो. आणि ते सगळे शिकारी करू लागता. कोणी दबा धरून बसे, तर कोणी मधेच पुढे निघून जाई, कोणी एक सावज हेरे तर कुणी दुस-याच सावजावर हल्ला चढवी. त्यांच्यात काही केल्या काही ताळमेळ बसेना. असेच बरेच दिवस चालू होते. पण जस जसे दिवस सरत होते तस तसे पोटात काहीच अन्न न गेल्यामुळे ते सगळे वाघ अतिशय अतिशय क्षीण, दुबळे होत चालले होते. इतके क्षीण की आता एकट्यानेही शिकार करायची ताकद त्यांच्यात उरली नाव्हती.

Pic Credit: https://www.gograph.com/clipart/deforestation-scene-with-weak-tigers-gg118862497.html

सोन सिंहांच्या कळपाचा राजा त्या वाघांची ही गंमत पाहात होता. आणि एक दिवशी न राहावून तो त्या वाघांना भेटायला गेला.

त्यांना तो म्हणाला, “नमस्कार शेजा-यांनो. गेले कित्येक दिवस मी तुमची कसरत बघतोय. पण असं बघा, तुम्ही वाघ आहात आणि आम्ही सिहं आहोत. परमेश्वरानं म्हाणा, निसर्गानी म्हणा आपली रचनाच वेगवेगळी केलीय. जसं ठरवूनही आम्ही एकटे एकटे शिकार करू नाही शकणार तसच ठरवूनही तुम्ही ही आमच्या सारखी कळपात शिकार नाही करू शकणार. मुळात तशी गरजही नाहीये. आपलं मेंदू, शरीर, मन सगळं सगळं आपापल्या शिकार पद्धतीला साजेसं बनवलय. त्याची किंमत नको का आपणच करायला?

तुम्हाला वाटतं खरं, की आमचं सगळं आरामात चालू आहे. पण आम्हाला आमच्या कळपाला पुरेल एवढी मोठी शिकार नाही मिळाली तर, उपाशीच झोपावं लागतं. आमच्या पेक्षा थोरा मोठ्यांचं ऐकावच लागतं. आम्ही तुमच्या सारखे स्वतःच्या मनाचे राजे नाही आणि तुमच्या सारख्या छोट्या छोट्या शिकारी करून आमचं भागणारही नाही. पण म्हणून काय आम्ही स्वतःला कमी लेखून घ्यायचं? मुळीच नाही!

आपल्याला एकमेकां सारखं बनण्याची गरज नाहीये. आम्ही जसे आहोत तसे स्वयंपुर्ण आहोत. आणि तुम्ही जसे आहात तसे तुम्ही स्वयंपुर्ण आहात. त्यामुळे असं आंधळेपणाने कोणासारखं बनण्याचे प्रयत्न सोडा आणि स्वतःची खरी ताकद, खरी किंमत ओळखा.”

Pic credit: https://www.dailymotion.com/video/x2wv0qt

सोन सिंहाचं म्हणणं सगळ्या वाघांना मना पासून पटतं. तो पुढे म्हणतो, “तुम्ही आमचे शेजारी. तेव्हा तुमच्या अडचणीच्या काळी तुम्हाला मदत करणं आमचं कर्तव्य आहे. तेव्हा आम्ही सगळे सोन सिंह मिळून तुमच्या साठी एक मोSSठी शिकार आणून देतो. खूप महीन्यात तुम्ही काही खाल्लेलं नाही. उपाशि असाल. पोटभर खाऊन घ्या आणि आपापल्या मार्गानी जा. स्वतःवर विश्वास ठेवा आणि होतात तसे आनंदानी राहायला लागा”.

त्यानंतर मात्र वाघांनी असा वेडेपणा केल्याचं ऐकीवात नाही!

तात्पर्यः १. स्वतःवर विश्वास ठेवा.

      २. सारासार विचार केल्याशिवाय आंधळेपणाने कुठलीही कृती करू नका.

      ३. ईतरांना शक्य तितकी मदत करत रहा.

_______________________________________________________________________

"मन धागा धागा जोडते" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - २
"तू साद दे" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ३
"हे विश्वची माझे घर" – छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ४
"नाही म्हणजे नाहीच!" – छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ५
"घे भरारी" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी - ६

"सरळ वाट वहीवाट धरावी" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी – ७

"केल्याने होत आहे रे" - छोट्यांच्या मोठ्ठ्या गोष्टी – ८

धग...

खुप दिवसात असं लिहिलंच नाही काही

खोल मनातलं बाहेर दाटुन आलं नाही

खुपण्याची, दुखण्याची, अडण्याची, पडण्याची

भुतंच होऊन गेली होती सवईची

आपलं आपण असण्याची / नसण्याची

गरजच काय कोणाला काही सांगण्याची?

त्यांचं त्यांचं चालू असतं, तुमचं तुमचं चालू असतं

आणि त्यातून मुळात, तुमचं कोणाला ऐकायचं असतं?

सोडून जेव्हा दिले होते व्यक्त होण्याचे खेळ

आजच अशी अचानक ही कुठली आलीय वेळ?

झरे बिरे जाणीवेचे जरी आटून गेले पाठी

कवितेच्या अश्या ओळी तरी कुठुन आल्या ओठी!!

जागं होतय सारं की नव्यानी जन्मतय काही

धग ही चैत्यन्याची देवा, चेतवत राहो पाही...

देवा चेतवत राहो पाही...

Neelangi - almost dead female infant

Based on a true incident of female infant deaths in India:

THAT MORNING

It was a bone chilling winter dawn in the interiors of Punjab. Everything would be quite except the sweet little chirping of early risers and a shrill cry of despair she had planned...

But when she looked at the 3rd bundle of sorrow she had given birth to last night, still moving, a mother in her won over a helpless woman in her. She lifted her baby and embraced her in a warm tight hug and then drenched her with uncontrolled tears flowing down her eyes in absolute silence. The bond of a mother and baby was established.

ONE MONTH BEFORE

Everything wasn't good in the house of Bhatti's as Mandeep - a mother of two - was due in a months time. Mandeep and Sajjansingh were parents to two bubbly girls and Sajjansingh was very clear that this time he wants to have a son or none. 

While Mandeep was leaving to her brother's house for delivery, Sajjansingh made it clear in no uncertain terms that 'he can take care of no more than two girls and she need not return if she gives birth to a baby girl'. No pleading, no sobbing from her persuaded him to change his brutal stance.

Mandeep came to her brother's house under this tremendous pressure of losing her husband and the security which comes with it. Her elder brother - Kartarsingh - assured her that if Mandeep gives birth to a girl, he will speak with Sajjansingh and will convince him to forget the bitterness and accept you. Mandeep was so proud to have a brother like him!

Mandeep - now bit relaxed - delivered a baby in nearby hospital and as was expected - it was a baby girl. There were no smiles, no congratulations, no 'Wai guru da khalasa, wai guru di fateh', there was no celebration. Mourning was the only emotion with which that little angel was welcomed in this world. 

Now all the hopes were on Kartarsingh. Mandeep was sure, that her brother will convince her husband and will save her marriage.  

But Kartarsingh was tensed too. Rejection from Sajjansingh not just meant a devastated life for his still young sister but an unwanted burden of four additional mouths on his not so great finances. He had to somehow bottle his brother in law. 

When he met Sajjansingh, it didn't take him too long to realise that he is fighting a lost war with him. Sajjansingh was adamant on his stance and this was a danger signal for Karatarsingh's. He had to mitigate this risk to his wallet and then he came up with that evil plan. He told Sajjansingh "You said that 'you can not take care of more than two girls' - so I promise that Mandeep will return with just two girls". The deal was stuck. The fate was locked. One of the girl - mostly a newborn -  had to die.

Mandeep was discharged from hospital the very next day. Kartarsingh wasted no time in telling her about the pact he had arrived at with Sajjansingh. She has to get rid of that ill fortuned baby and return to her home - to Sajjansingh's home. She couldn't believe what she heard. She never thought her loving elder brother will say this. She argued "Bhaiyya please don't do this to me. If singhji is not ready to accept me with our third daughter, be it. I will stay here with you and I promise that we won't be a trouble to you and bhabhi. I will work here in house, I will work in our farms. Please let us stay here" but it didn't help. Kartarsingh was brutal enough not to budge with those emotional appeals. "Enough of this melodrama Mandeep. You are leaving this house tomorrow.  Better to go to your husband's place on his terms or find a new shelter for you and your daughters".

A helpless mother of three daughters - what is she going to do without home and any income source? The decision was made. Instead of risking future of 2 of her daughters, it's better to jeopardise life of one.

On that unfortunate night, when both her daughters and Kartarsingh's family were fast asleep, she came out in the verandah in the nail biting cold of winter nights of Punjab. Temperature must have dropped to 2 degree celsius. She kept her week old baby on the cold floor of verandah - without any clothes, without any cover. She left her there to die.

She was determined not to come out untill next morning and then lift the dead girl with a loud scream.People will obviously gather with her scream and then she would tell them that she accidently left her baby in the open and forgot about it. A full throttle melodrama would follow.

THAT MORNING

 When Mandeep came out in the morning she couldn't believe her eyes. Her week old baby had turned blue entirely, she was gasping for breath - but... But she was alive. Neelangi (blue bodied (girl)) - was still alive.

That was the moment when Mandeep decided that if a week old infant can fight with death for entire night, she as a fully grown adult can sure fight the world for well being of her daughters. This was the turning point of her life.

- END - 

(This story was told by Ms. Smriti Irani in women empowerment seminar organised by Art of Living. Ms. Irani in her early days as an actor had interviewed - Mandeep (all names in the story including hers are unreal) now a known social worker. She had asked Ms. Irani to introduce herself as a murderer of her daughter) 

Ms. Iran's Speech:

Not-so-common Names for Indian Boys and Girls

References: 1. Sanskrit-Marathi-English-Dictionary
                     2. Chaus Marathi Dictionary
                     3. Dyaneshwari Shabdakosh
                     4. https://www.pitarau.com

Boy
No	Name	Meaning	नाव	अर्थ
1	Kovid	Experienced	कोविद	अनुभवी
2	Kalya	Healthy	कल्य	निरोगी
3	Kubhrut	Mountain	कुभृत	पर्वत
4	Kairav	White Lotus	कैरव	पांढरे कमळ
5	Kushagra	Intelligent, Sharp / Keen / Quick-witted	कुशाग्र	बुद्धिमान
6	Kuruvinda	Ruby	कुरुविंद	माणिक
7	Koteer	Crown	कोटीर	मुकुट
8	Jaatved	Fire	जातवेद	अग्नि
9	Jishnu	Victorious	जिष्णु	जिंकणारा
10	Neerad	Cloud	नीरद	ढग
11	Nidhan	Treasure	निधान	साठा
12	Nivaha	Collection	निवह	साठा
13	Pranshu	High	प्रांशु	उंच
14	Poorit	Filled	पूरित	भरलेला
15	Prakarsha	Excellence	प्रकर्ष	मोठा गुण
16	Payodhi / Udadhi / Jaladhi	Ocean	पयोधि / जलधि / उदधि	समुद्र
17	Mardav	Softness, gentle	मार्दव	मऊपणा
18	Yuvan	Youth	युवन	तरुण
19	Rushit	Adorned	रुषित	अलंकारलेला
20	Rochis	Light	रोचिस	तेज
21	Ray	Current	रय	प्रवाह
22	Vyutpann	Learned	व्युत्पन्न	अतिशय विज्ञ्वान
23	Vahni	Fire	वह्नि	अग्नि
24	Virakta	Free from pation	विरक्त	अनासक्त
25	Vishuddha	Very Pure	विशुद्ध	अत्यंत शुद्ध
26	Vidit	Known	विदित	जाणलेले, माहीत असणारं / पूर्ण कळलेले
27	Vibodha	Wakening	विबोध	जागृती
28	Vijigeeshu	Desirous to conquer	विजिगीषु	जिंकू इच्छिणारा
29	Varenya	Eminent	वरेण्य	श्रेष्ठ
30	Sharva	Shankar	शर्व	शिव , शंकर
31	Shlaghya	Praiseworthy	श्लाघ्य	स्तुत्य
32	Sartha	Meaningful	सार्थ	अर्थपूर्ण
33	Soushthav	Excellence	सौष्ठव	उत्तमपणा
34	Sajusha	companion	सजुष	जोडीदार
35	Saayujya	Intimate union, Unity with god	सायुज्य	दृढ संयोग, ईश्वराशी ऐक्य, समाधीची शेवटची पायरी
36	Sur	God	सुर	देव
37	Sookta	Vedic hymn	सूक्त	वेदातील स्तोत्र
38	Shreshtha	Best	श्रेष्ठ
39	Dnyeya	knowable / Cognizable	ज्ञेय	जाणण्या योग्य/ज्ञान
40	Dnyaata	Knower	ज्ञाता	जाणणारा / ज्ञान असणारा
41	Geervaan	God / one who likes to be praised	गीर्वाण	देव /
42	Aadhey	worthy of giving shelter	आधेय	आधार घेण्यास योग्य
43	Aarav	park	आरव	बाग
44	Druma	Tree	दृम	झाड
45	Dhyeya	Subject of meditation	ध्येय	ध्यानाचा विषय
46	Prabuddha	The one who knows	प्रबुद्ध	जाणता
47	Praroha	Growth	प्ररोह	वाढ
48	Praseed	Bless me	प्रसीद	कृपा कर
49	Velhaal	Lovable	वेल्हाळ	प्रिय
50	Sadhar	Fixed	सधर	दृढ
51	Samargha	Easy to understand	समर्घ	कळण्यास सोपा
52	Souras	Sweet	सौरस	गोडी / प्रसाद / संबंध / अभिप्राय
53	Ankur	Bud	अंकुर
54	Adhvaryoo	Protagonist	अध्वर्यू	कैवारी
55	Eshta	Desirable / Desired	इष्ट
56	Upaasya	Venerable / an object of worship	उपास्य
57	Urdhva	Upper / High	ऊर्ध्व
58	Ojasvee	Bright / Brilliant / Resplendent	ओजस्वी
59	Kanav	Compassion	कणव
60	Kanak	Gold	कनक	सोनं
61	Khag	Bird	खग	पक्षी
62	Khachit	Studded	खचित
63	Chiraayoo	Long Lived	चिरायू
64	Teertha	a place of pilgrimage	तीर्थ
65	Dhureen	The Head / The chief / Leading	धुरीण
66	Nishnaat	Expert / Skilled	निष्णात
67	Nisseem	Boundless / immeasurable / limitless	निस्सीम	सीमा रहीत
68	Paris	a philosopher's stone	परिस	धातूचं सोनं करणारा दगड
69	Pareekshit	Examined / Tried / Proven	परीक्षित	अर्जूनाचा नातू
70	Pourush	virility / manhood / manliness	पौरुष
71	Prakarsha	Abundance	प्रकर्ष	भरपूर
72	Prateet	Experienced	प्रतीत	अनुभवी
73	Prathit	renowned / celebrated	प्रथित
74	Prerit	inspired / motivated	प्रेरित
75	Biruda	a mark of excellence	बिरुद
76	Bhadra	auspicious	भद्र
77	Moulik	valuable / fundamental / original	मौलिक
78	Ruchir	Lovely / Beautiful / Attractive / Charming	रुचिर
79	Vajra	a thunderbolt / lightning / steel	वज्र	विज
80	Vandit	adored	वंदित
81	Vandya	adorable	वंद्य
82	Vardhishnoo	increasing	वर्धिष्णू	वाढणारं
83	Vidur	a learned man	विदुर	शिकलेला पुरुष
84	Vishuddha	pure / clean	विशुद्ध	शुद्ध
85	Vedhak	attractive	वेधक	आकर्षक
86	Shraddheya	worthy of faith	श्रद्धेय	श्रद्धा ठेवण्यास योग्य
87	Shlaaghya	commendable	श्लाघ्य	स्तुत्य
88	Samyak	proper / correct / right, well	सम्यक	बरोबर / योग्य, छान
89	Saakalya	totality / entirety	साकल्य	सर्व
90	Saakha	reputation / credibility	साख
91	Saanunaya	humble / modest	सानुनय
92	Saalas	simple / gentle / good natured / modest	सालस	साधा
93	Sudnya	sensible / wise / sage	सुज्ञ	चांगलं ज्ञान असलेला
94	Stavan	praise	स्तवन	स्तुती
95	Stutya	praiseworthy	स्तुत्य	स्तुती करण्यास योग्य
96	Stotra	a hymn	स्तोत्र	श्लोक
97	Lobhas	Lust inducing	लोभस	मोहात टाकणारं
98	Laghav	Love	लाघव	प्रेम
99	Aadya	1st, Name used for Ganapati in Dyaneshwari	आद्य	पहीला, ज्ञानेश्वरीत गणपतीला वापरलेलं नाव
100	Abhidnya	Expert	अभिज्ञ	पारंगत, निष्णात
101	Abhva	Great, Powerful	अभ्व	महान, शक्तिवान
102	Amedh	Intelligence	अमेध	बुद्धी
103	Ayan	Solar path	अयन	सुर्याचा भ्रमणाचा मार्ग
104	Adheesh	King	अधीश	स्वामी , राजा
105	Asit	Shreekrushna	असित	श्रीकृष्ण, काळा
106	Adhit	King	अधित	राजा
107	Adhip	King	अधिप	स्वामी
108	Aarsh	Sacred	आर्ष	पवित्र
109	Ivan	Equal	इवान	समान, देवाचा आशिर्वाद
110	Urveesh	King of the earth	उर्वीश	पृथ्वीपती, राजा
111	Udapi	Sea	उदपि	समुद्र
112	Uttung	Very high	उत्तुंग	फार उंच
113	Kanaad	A well known sage	कणाद	एक ऋषी
114	Kavan	Hymn	कवन	पद्य रचना
115	Krunaal	Gentle	कृणाल	कोमल
116	Drusheek	Noticeable	दृशीक	लक्ष देण्यासारखा
117	Paavan	Vyaas, Pure, Vishnoo	पावन	व्यास , शुद्ध, विष्णू
118	Paarshad	Favourite	पार्षद	आवडता
119	Purvil	Direction	पुर्विल	दिशा
120	Pruthoo	Different, Clever	पृथू	भिन्न, वेगळा, चतुर
121	Pourav	King Porus	पौरव	पुरु राजा
122	Pravar	Main, Best	प्रवर	प्रमुख, उत्कृष्ट
123	Praanchoo	High, Vishnoo	प्रांशू	उंच, विष्णू
124	Shreesh	Vishnoo	श्रीश	लक्ष्मी पती
125	Arhat	Respectable / Worthy / able / One who has attained higher most level of spiritual knowledge as per Buddhist / Jain traditions	अर्हत
126	Bhrigu		भ्रिगु
127	Charak		चरक
128	Khadir	heavenly, celestial, moon, Indra, black cutch tree	खदिर
129	Aaroh	rising, increasing, pride and rider	आरोह
130	Archis	ray of light or lustre	अर्चिस
131	Vashishtha	most excellent, master of all creation, dearest, distinguished	वशिष्ठ
132	Preyas	Lovable, more agreeable, more desired, love and flattery	प्रेयस
133	Aalaap	kind of melody	आलाप
134	Arha	someone who is deserving or full of merit, worthy of being praised, Lord Vishnoo	अर्ह
135	Vyas	separation, diffuse, extension, arranger, division, severing and diameter	व्यास
136	Rbhu	artist, clever, deity A sage who was the son of Brahma and a brilliant scholar (Vishnu Purana), the god who is worshiped by other gods Another name for Agni, Indra and the Adityas.	ऋभु
137	Tavish	Courageous, Heaven, Strong, Gold	तविष
138	Vedhas	brave, wise or learned man, wealth, worshipper of the gods, name of Harishchandra's father	वेधस
139	Parasme	name of lord Rama, superior	परस्मै
140	Varchaswee	Energetic, Vigorous, Vital, One who has absolute power	वर्चस्वी	ज्याचं वर्चस्व आहे, शक्तीशाली, तेजस्वी
141	Siddha		सिद्ध
142	Gareeya	better	गरीय	बेहतर
Girl
No	Name	Meaning	नाव	अर्थ
1	Stutee		स्तुती
2	Agrima		अग्रिमा	पहीली
3	Atiga	Surpassing	अतिगा	वरचढ
4	Aakhya	Name	आख्या	नाव, किर्ती
5	Gaathaa	Religious Poetry	गाथा	धार्मिक काव्य
6	Gira	Voice	गिरा	वाणी
7	Ghrutachee	Night	घृताची	रात्र
8	Charvee	Beautiful Female	चार्वी	सुंदर स्त्री
9	Jigeeshaa	Desire of conquering	जिगीषा	जिंकण्याची इच्छा
10	Dhruti	Courage	धृति	धैर्य
11	Dhee	Intelligence	धी	बुद्धी
12	Dhishana	Praise	धिषणा	स्तुती
13	Yosha	Young women	योषा	तरुणी
14	Raka	Full Moon day	राका	पुर्णिमा
15	Vaikharee	Speech	वैखरी	वाणी
16	Swasti	Well	स्वस्ति	ठीक
17	Struvati	River	स्त्रुवती	नदी
18	Saadhvee	Sacred woman	साध्वी	शुद्ध स्त्री
19	Shredhi	Progress	श्रेढी	प्रगती, चढता क्रम
20	Urvee	Earth	उर्वी	पृथ्वी
21	Kshoni	Abundance	क्षोणी	विपुलता
22	Garui	Great	गरुइ	श्रेष्ठ, मोठी
23	Gomatee	Beautiful	गोमटी	सुंदर
24	Druti	Fragrance	दृति	सुवास
25	Dhruti	Courage	धृति	धैर्य
26	Vajrangee		वज्रांगी	चिलखत / कवच
27	Aaveshi	One who has enveloped	आवेषि	व्यापून राहते
28	Shronavee	Earth	श्रोणवी	पृथ्वी
29	Suhava	Sweet Voice	सुहावा	गोड स्वर
30	Agranee	Leading	अग्रणी
31	Asmani	Azure	अस्मानी
32	Ojasvee	Bright / Brilliant / Resplendent	ओजस्वी
33	Garima	Dignity	गरिमा
34	Jaladhee	Sea	जलधी	पाण्याचा साठा
35	Takaakee	Gloss / Polish / Shine	तकाकी
36	Tushtee	Gratification	तुष्टी
37	Dyutee	Light	द्युती	प्रकाश
38	Pratishthaa	Prestige / Reputation	प्रतिष्ठा
39	Vidushee	a learned woman	विदुषी	शिकलेली स्त्री
40	Shlaaghaa	praise / flattery	श्लाघा	स्तुती
41	Sweeyaa	personal	स्वीया	खाजगी
42	Arvitaa	Speed, velocity	अर्विता	वेग, गती
43	Aadimaa	First	आदिमा	पहीली
44	Aadyaa	Of the beginning	आद्या	प्रारंभीची
45	Aarshaa	Sacred	आर्षा	पवित्र
46	Eevishaa	First Female	ईविशा	आद्य स्त्री
47	Oorvee	Earth	ऊर्वी	पृथ्वी
48	Krushneemaa	Black	कृष्णीमा	कृष्ण वर्णी
49	Kairavee	White lotus	कैरवी	पांढरे कमळ
50	Tripaa	Parvatee	त्रिपा	पार्वती
51	Tanveshaa	Delicate	तन्वेशा	नाजूक
52	Tarishee	Indra's daughter	तरिषी	इंद्र कन्या
53	Tavishee	God's daughter	तविषी	देव कन्या
54	Diggajaa	Learned	दिग्गजा	विद्वान
55	Nishthaa	Love, devotion	निष्ठा	भक्ती, प्रेम
56	Pahoomee	Earth	पहूमी	पृथ्वी
57	Pouravee	Vasudev's wife	पौरवी	वसुदेवाची एक पत्नी
58	Praagee	Prosperous	प्रागी	प्रगती कारक
59	Prekhsaa	Knowledge	प्रेक्षा	ज्ञान / प्रज्ञा
60	Yoshitaa	Beautiful lady	योषिता	सुंदर स्त्री
61	Laaghavee	Fast?	लाघवी	स्फुर्ती / जलद ?
62	Viditaa	Knowledge	विदिता	ज्ञान
63	Varidhi	Ocean	वारिधि
64	Vagmee	Wordy, Eloquent, talkative and Speaking, Goddess Who Controls Word	वाग्मी
65	Vedhinee	knowing, feeling, proclaiming, Goddess Laxmi	वेधिनी
66	Vruddhi	growth	वृद्धि